اختلالات رفتاری کودکان

اختلالات رفتاری کودکان تا چه میزان می‌تواند خطرآفرین باشد؟ تعدادی از کودکان رفتارهایی را از خود نشان می‌دهند که خارج از نرم سنی آن‌ها است و این رفتارهای بیش از حد سخت و چالش‌برانگیز در بیشتر موارد آزار دهنده و دشوار است و متناسب با سن کودک نیست.

این رفتارها با شیطنت‌های گاه به گاه کودکان و نافرمانی‌های لحظه ای متفاوت است و کاملاً رفتارهایی هستند که از روند طبیعی خارج هستند. در زیر بیشتر با روش‌های درمان این اختلالات و انواع آن ها آشنا می‌شویم.

آشنایی با اختلالات رفتاری کودکان

اختلالات رفتاری کودکان گاهی با فعالیت بیش از حد یا شیطنت‌های مختص گروه سنی خاصی اشتباه گرفته می‌شود. اما این اختلالات چیزی فراتر از شیطنت می‌باشد و عرصه را بر والدین تنگ می‌کند. این اختلالات ممکن است ناشی از استرس های موقت یا نشانگر اختلالات پابرجایی باشد.

در تعریف اختلالات کودکان بیان کرده است که رفتار کودک به حدی نامناسب است که حضور او در کلاس درس باعث از هم گسیختن حواس یا آشفتگی ذهنی سایر همکلاسی‌ها می‌شود و معلم را تحت فشار قرار می‌دهد. این اختلالات علاوه بر تاثیر بدی که بر روی روان کودک بر جای می‌گذارد فرایند رشد کودک را نیز مختل می‌کند.

در تعریف اختلال رفتاری باید به میزان، شدت، طول مدت، سن و موقعیتی که رفتار کودک در آن بروز می‌کند توجه کرد. اما هر رفتار و هر واکنشی در کودک نشان از اختلال رفتاری نیست مثلاً اگر کودک به دلیل فشارها و برخی از تغییرات دچار رفتارهای نابهنجار در طول یک یا دو هفته شود و بعد از آن کاملاً از بین بروند و این رفتارها زمانی نگران کننده خواهند بود که بیشتر از یک ماه به طول بی‌انجامد و هر روز شدیدتر و غیر قابل تحمل تر شود.

پس با این وجود اختلال رفتاری کودکان به هر گونه رفتار افراطی، مزمن، انحرافی که به دنبال آن اعمال تهاجمی یا برانگیختگی ناگهانی، اعمال افسرده گونه و گوشه گیرانه را داشته باشد و مشاهده کننده ی این رفتار در آرزوی توقف آن ها باشد گفته می‌شود.

علت اختلالات رفتاری کودکان

محققان عواملی بسیاری را مسبب اختلالات رفتاری کودکان می‌دانند که مهمترین این عوامل شامل موارد زیر می‌باشد.

• نامناسب بودن محیط خانوادگی
• تأثیرات سوء فرهنگی و اجتماعی
• تجربه های نامطلوب و شکست های پی در پی
• اختلالات بیولوژیکی که شامل مشکلات ژنتیکی، نورولوژیکی و بیوشیمیایی می‌باشد.

انواع اختلالات رفتاری رایج در کودکان

کنار آمدن با انواع اختلالات رفتاری کودکان تا زمانی که کودک درمان شود کاری طاقت فرسا است و ممکن است کودکی هم‌زمان از دو اختلال رنج ببرد که با تشخیص درست و به موقع می‌توان درمان مؤثرتری را برای هر کدام از اختلالات به کار برد. به طور کلی سه اختلال نافرمانی مقابله‌ای، اختلال سلوک و اختلال بیش فعالی یا نقص توجه در کودکان رایج هستند و شباهت زیادی که علائم این اختلالات با هم دارند گاهی تشخیص را دشوار می‌کند.

• اختلال نافرمانی مقابله‌ای: از علائم رایج این اختلال شامل زود عصبانی شدن، بدخلقی‌های مداوم، مشاجره دائمی با بزرگ‌سالان از جمله والدین، نافرمانی در مقابل پذیرش قوانین، آزار دادن یا خشمگین کردن عمدی دیگران، عزت نفس پایین، مقصر دانستن دیگران به خاطر هر اشتباه و بدرفتاری می‌باشد که در سنین زیر ۱۲ سال و در پسران بیشتر مشاهده می‌شود.
• اختلال سلوک: برچسب بچه‌های بد به کودکانی که این اختلال را دارند زده می‌شود. رفتارهای نابهنجار و عدم پیروی از قواعد، عدم اطاعت از والدین، تمایل به مصرف سیگار و الکل در سنین پایین، فرار از مدرسه، دروغ‌گویی دائمی، رفتارهای جنایت آمیز مانند دزدی، خرابکاری و … از نشانه‌های این اختلال است که بیشتر در کودکان ۱۰ ساله و در پسران ۴ برابر دختران دیده می‌شود.
• اختلال بیش فعالی: این اختلال که حدود ۲ تا ۵ درصد کودکان به آن درگیر هستند در پسران سه برابر بیشتر از دختران وجود دارد و علائم آن شامل عدم تمرکز و فراموشی قواعد، تکانش گری، بی‌قراری و تکان خوردن بیش از حد، جنب و جوش زیاد و … می‌باشد. این اختلال از طریق روش‌های دارویی و غیر دارویی قابل درمان است.

درمان اختلالات رفتاری کودکان

اختلالات رفتاری کودکان اگر درمان نشود در بزرگسالی مشکلات بیشتری را به دنبال خواهند داشت. هر چه زمان تشخیص این اختلالات زودتر باشد درمان نتیجه‌بخش‌تر خواهد بود. تشخیص معمولاً از طریق روش‌هایی نظیر مراجعه به روان‌پزشک یا پزشک اطفال، مصاحبه عمیق با کودک و اطرافیان او و چک لیست های رفتاری یا پرسشنامه های استاندارد انجام می‌شود.

درمان اختلالات در کودکان با توجه به نوع اختلال و عوامل به وجود آورنده اختلال متفاوت می‌باشد. این درمان ها که به والدین کمک می‌کنند تا رفتار کودک کنترل شود شامل آموزش به والدین جهت ارتباط درست با کودک، خانواده درمانی، درمان شناختی رفتاری، آموزش اجتماعی، حمایت در مشکلات مختلف، کنترل خشم، تشویق و در پایان دارو می‌باشد.