در گذشته افراد برای درمان اختلالات روانی بیشتر روش های خود درمانی را انتخاب می کردند و شاید حتی اسم روش های متنوع روان درمانی را هم نشنیده بودند.
مشکلات روان شناسی افراد دلایل مختلف ژنتیکی یا زیست محیطی دارد که هر روش با اصول درمانی خاصی همراه است. اگر مشکلات روانشناسی افراد ریشه دار باشد و اساس آن محرک های زیربنایی باشد که رفتار انسان را تحت تأثیر قرار دهد، بهترین درمان روانکاوی یا روان درمانی روانکاوانه می باشد. در زیر بیشتر با این روش درمانی و مفروضات آن آشنا می شویم.
روانکاوی چیست و چه معنایی دارد؟
روانکاوی به زبان ساده روشی در رواندرمانی است که تلاش میکند با کشف محتواهای پنهان در ذهن ناخودآگاه، به درمان اختلالات روانی بپردازد. خلاف درمانهای شناختی-رفتاری که بیشتر بر افکار فعلی و رفتارهای قابل مشاهده تمرکز دارند، روانکاوی به گذشته فرد، تجربیات کودکی و روابط اولیه با والدین توجه ویژه دارد.
مفهوم اصلی در روانکاوی ناخودآگاه است. فروید باور داشت بسیاری از تعارضات درونی ما خارج از آگاهی ما شکل میگیرند و همین موارد منجر به اضطراب، افسردگی یا حتی مشکلات جسمی میشوند. روانکاو میکوشد این تعارضات را به سطح آگاهی بیاورد و به بیمار کمک کند آنها را درک و حل کند.
درمان روانکاوی طولانیمدت است. در این فرایند جلساتی منظم برگزار میشوند که در آن بیمار آزادانه افکار، رویاها و تداعیهای ذهنی خود را بیان میکند. روانکاو با تحلیل این محتواها به الگوهای روانی پنهان دست پیدا میکند و آنها را بهبود میبخشد.
شماره تماس کلینیک ذهن پیشرو جهت رزرو وقت مشاوره: (۷۷۷۲۹۸۱۶- ۰۲۱ و ۷۷۸۶۴۹۵۷- ۰۲۱ و ۰۹۱۹۴۴۷۰۹۵۶)
روانکاوی چه مشکلاتی را درمان می کند؟
با توجه به اینکه هدف روانکاوی رهایی یافتن از احساسات و تجربیات سرکوب شده می باشد و فرض اصلی در این روش این است که همه ی افراد دارای افکار، احساسات، خواسته ها و خاطرات ناخودآگاه هستند و با پیدا کردن منشأ مشکلات روانی در ذهن ناخودآگاه می توان درمان را شروع کرد. اما نکته مهم این است که چه مشکلات از طریق روش روان درمانی روانکاوانه درمان می شوند؟
افراد با داشتن مشکلات زیر می توانند روش درمان روانکاوی را انتخاب کنند.
- استرس کاری
- افسردگی و اضطراب
- گیر کردن در روابط مخرب
- تجربه وقایع تروماتیک یا ضربات روانی
- اختلالات شخصیتی یا مشکلات هویتی و جنسیتی
- تجربه ی فقدان مانند از دست دادن شخصی به دلیل مرگ یا جدایی
- قرار گرفتن در معرض سوء استفاده در سنین کودکی و نوجوانی
مدت درمان با استفاده از روش روانکاوانه ممکن است چند ماه یا حتی چند سال ادامه پیدا کند و درمانگر در طول هفته چندین جلسه با فرد ارتباط داشته باشد و زمان دقیق و منظمی برای جلسه تعیین می کند تا به الگوهای رفتاری فرد پی ببرد و بداند این الگوها به چه نحوی بر روی روابط عاطفی، خانوادگی و اجتماعی او تأثیر گذاشته اند.
فرآیند درمان با استفاده از این روش
جلسات روانکاوی سعی می شود تا فرد بتواند هر آنچه را که در ذهن دارد بیرون بریزد و از افکار، احساسات، خاطرات و رؤیاهایش حرف می زند. گاها فرد در روی کاناپه ای دراز می کشد و یا روبروی درمانگر قرار می گیرد و شروع به صحبت می کند. قبل از بیان هر چیزی باید بین درمانگر و بیمار اعتماد لازم به وجود بیاید تا فرد بتواند بدون هیچ ترسی اسرار خود را بازگو کند. با این روش نشانه هایی از ضمیر ناخودآگاه و دنیای درونی بیمار شکار و الگوهای ارتباطی و اجتنابی فرد قابل رؤیت هستند. روانکاو با دقت به حرفهای فرد گوش می دهد تا از روی گفته های فرد به دلایل پشت پرده ی آن ها پی ببرد. در این درمان سعی می شود تا بیمار الگوهای مخرب و چگونگی پدید آمدن آن ها را درک کند و در صدد حذف رفتارها و الگوهای تأثیر گذار باشد.
با ۵ تکنیک روانکاوی آشنا شوید
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد روانکاوی استفاده از تکنیکهایی است که به آشکارسازی محتویات ناخودآگاه کمک میکنند. این تکنیکها بهجای پرداختن به نشانههای سطحی، تلاش میکنند ریشههای عمیق مشکلات را کشف کنند. فرد با آگاهی یافتن از آنچه نادیده گرفته شده یا سرکوب شده، میتواند به ادغام بهتر افکار و احساسات برسد و تغییرات پایدارتری را تجربه کند.
۱. تداعی آزاد
در این روش بیمار تشویق میشود هر آنچه به ذهنش میرسد را بدون سانسور، تحلیل یا نظم خاصی بیان کند. حتی اگر این افکار بیربط، غیرمنطقی یا خجالتآور به نظر برسند، باز هم باید گفته شوند. تداعی آزاد به روانکاو کمک میکند پیوندهای پنهان بین افکار، خاطرات و هیجانات بیمار را کشف کند.
به عنوان مثال: فردی هنگام صحبت از مادرش ناگهان به یاد غذایی خاص میافتد. این تداعی ساده میتواند راه را برای کشف خاطرهای سرکوبشده یا احساس گناهی پنهان باز کند.
۲. تعبیر رویا
فروید رویا را «شاهراهی به ناخودآگاه» میدانست. او معتقد بود که در خواب، تمایلات سرکوبشده خود را در قالب نمادها و تصاویر نشان میدهند. روانکاو با تحلیل این تصاویر میتواند به تعارضهای درونی، ترسها و آرزوهای نهان پی ببرد.
به عنوان مثال: رویای افتادن از بلندی میتواند بیانگر ترس از کنترل نداشتن بر زندگی یا تجربه شکست باشد. البته تعبیر رویا در روانکاوی نمادین است و بسته به تاریخچه فرد تغییر میکند.
۳. مفهوم انتقال
در طول درمان، بیمار احساساتی که نسبت به افراد مهم زندگیاش (مانند والدین) دارد، ناآگاهانه به روانکاو منتقل میکند. روانکاو با تحلیل این «انتقال» میتواند به الگوهای رفتاری تکرارشونده و نوع دلبستگی فرد پی برد.
به عنوان مثال: بیماری که نسبت به روانکاو حس طردشدگی پیدا میکند، ممکن است تجربه مشابهی در رابطه با پدر یا مادرش داشته باشد.
۴. مقاومت
مقاومت یعنی ناتوانی یا امتناع ناخودآگاه فرد از باز کردن موضوعات خاص. این میتواند بهصورت فراموشکاری، سکوت، شوخی یا حتی تاخیر در جلسات ظاهر شود. وجود مقاومت نشانه مهمی است که نشان میدهد درمان به بخشهای حساس ذهن نزدیک شده است.
۵. لغزش زبان
وقتی فرد ناخواسته چیزی را میگوید که قصدش را نداشته یا نامرتبط به نظر میرسد، این اشتباه زبانی میتواند حامل معنای عمیقتری باشد. فروید معتقد بود این لغزشها بیانگر تمایلات یا تعارضات ناخودآگاه هستند.
به عنوان مثال: فردی هنگام نام بردن از همسرش، ناخواسته نام مادرش را میبرد. این اشتباه میتواند نشانهای از درگیری روانی یا همپوشانی بین این دو رابطه باشد.
با بزرگان روانکاوی آشنا شوید
همانطور که اشاره کردیم، علم روانکاوی را زیگموند فروید بنا نهاد و در ادامه افراد بزرگی مسیر وی را ادامه دادند تا امروز این روش درمانی کاملتر و موثرتر باشد. این افراد مسیرهای گوناگونی را در روانکاوی گشودند و مکتبهای گوناگونی پدید آوردند. ۵ تا از بزرگان روانکاوی افراد زیر هستند:
- زیگموند فروید: بنیانگذار روانکاوی (پدر علم روانکاوی)
- کارل یونگ: بنیانگذار روانشناسی تحلیلی
- آلفرد آدلر: نظریهپرداز «عقده حقارت» و روانشناسی فردی
- ملانی کلاین: پیشگام روانکاوی کودک
- ژاک لاکان: ترکیب روانکاوی با زبانشناسی و فلسفه
شماره تماس کلینیک ذهن پیشرو جهت رزرو وقت مشاوره: (۷۷۷۲۹۸۱۶- ۰۲۱ و ۷۷۸۶۴۹۵۷- ۰۲۱ و ۰۹۱۹۴۴۷۰۹۵۶)
روانکاوی برای چه کسانی مفید است؟
روانکاوی یک درمان عمقی نگر برای ریشهیابی مشکلات روانی میپردازد و برای افرادی مناسب است که حاضرند با احساسات ناخودآگاه و تجربههای سرکوبشدهی گذشته خود مواجه شوند. خلاف برخی روشهای درمانی که تمرکز آنها روی علائم فعلی است، روانکاوی سعی میکند علت ریشهای آن علائم را کشف کند.
- افرادی با اختلالات اضطرابی یا افسردگی مزمن
- افرادی که به دنبال شناخت عمیقتری از خود هستند
- کسانی که در روابط عاطفی خود دچار الگوهای تکراری هستند
- افرادی که تجربهی تروما یا آسیبهای روانی دوران کودکی دارند
- افرادی که احساس گمگشتگی، بیمعنایی یا نارضایتی درونی دارند
روانکاوی چقدر طول میکشد؟
مدتزمان روانکاوی بسته به نوع مشکل، شخصیت مراجع و سبک روانکاوی متغیر است. با این حال جلسات رواندرمانی تحلیلی (روانکاوی) ۵۰ دقیقه طول میکشد. این جلسات معمولاً هفتهای یک بار برگزار میشوند؛ اما گاهی بسته به شرایط بیمار ممکن است بیشتر از ۱ بار در هفته باشدِ همچنین به طور کلی این درمان در فواصل دو هفتهای ارائه میشود. عواملی که بر مدت روانکاوی تاثیرگذارند عبارتاند از:
- سبک روانکاو
- اهداف درمان
- نوع مشکل روانی
- انگیزه و همکاری فرد
بهطور میانگین بسته به نوع مشکل و انگیزه مراجعهکننده، درمان معمولاً یک سال طول میکشد اما میتواند تا چند سال متغیر باشد. روانکاوی کلاسیک ممکن است بین ۱ تا ۵ سال طول بکشد، درحالیکه رواندرمانیهای تحلیلی کوتاهمدت شاید در چند ماه نتیجه دهند.
در صورت داشتن هرگونه سؤال یا ابهام، لطفاً آن را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید.
کارشناسان ما در مرکز مشاوره ذهن پیشرو
در کوتاهترین زمان ممکن و با اولویت، پاسخگوی پرسشهای شما خواهند بود تا در مسیر انتخاب بهترین راهکار، همراهتان باشند.
انواع روشهای روانکاوی
در طول زمان روانکاوی دچار تکامل شده و مکاتب و روشهای گوناگونی از آن منشعب شدهاند. اگرچه همه این روشها بر نقش ناخودآگاه تاکید دارند، اما از لحاظ تکنیک، نگاه به بیمار و نوع رابطه درمانی با هم متفاوتاند. مهمترین انواع روشهای روانکاوی را در جدول زیر مشاهده میکنید.
| نوع روانکاوی | پایهگذار | متمرکز بر | ابزارها |
| روانکاوی فرویدی (کلاسیک) | زیگموند فروید | ناخودآگاه، تعارضهای درونی، تجربیات کودکی | تداعی آزاد، تحلیل رویا، انتقال و مقاومت |
| روانکاوی یونگی | کارل گوستاو یونگ | ناخودآگاه جمعی، آرکیتایپها، رشد فردیت | تحلیل رویا، اسطورهها، نمادها |
| روانکاوی روابط شیء | ملانی کلاین، دونالد وینیکات | روابط اولیه کودک با مادر، خانواده و افراد نزدیک | تحلیل الگوهای رابطهای، بازسازی دلبستگی |
| روانکاوی لاکانی | ژاک لاکان | ساختار زبان، میل، هویت | تحلیل گفتار، وقفههای زبانی، مفهوم «دیگری بزرگ» |
۱. روانکاوی کلاسیک (فرویدی)
درواقع این روش، بنیانگذار روانکاوی مدرن است. در روانکاوی فرویدی، تمرکز بر کشف تعارضهای ناخودآگاه، تجربههای سرکوبشده دوران کودکی و تاثیرشان بر رفتارهای امروزی فرد است. تکنیکهایی مانند تداعی آزاد، تحلیل رویا و انتقال در جلسه درمانی از ابزارهای اصلی این رویکرد محسوب میشوند. هدف این است که فرد از کشمکشهای درونیاش آگاه شود و آنها را پردازش کند.
۲. روانکاوی یونگی
کارل گوستاو یونگ شاگرد سابق فروید، روشی متفاوت را پایهریزی کرد. او معتقد بود علاوه بر ناخودآگاه شخصی، انسانها دارای ناخودآگاه جمعی هستند که شامل الگوهای کهن (آرکیتایپها) و نمادهای جهانی است. این رویکرد بیشتر با تحلیل رویاها، اسطورهها و نمادها سروکار دارد و برای افرادی که به خودشناسی عمیق و معنای زندگی علاقهمندند، بسیار مفید است.
۳. روانکاوی لاکانی
ژاک لاکان روانکاو فرانسوی با تاکید بر زبان و میل انسانی، روانکاوی را به سطحی پیچیدهتر رساند. او این روش را با تفسیر نوشتههای فروید آغاز کرد. او در این روش، زبانِ مراجعکننده را بهعنوان مسیری برای دسترسی به ناخودآگاه وی در نظر میگیرد؛ یعنی درمانگر بیشتر بر ساختارهای گفتاری فرد و گسستهای زبانی تمرکز دارد تا تعارضهای مشخص روانی. این سبک برای کسانی مناسب است که با مسائل عمیق هویتی، اضطراب وجودی یا پرسشهای فلسفی دستوپنجه نرم میکنند.
۴. روانکاوی روابط شیء (Object Relations)
این رویکرد مدرنتر، ریشه در تجربههای اولیه نوزاد با مادر یا مراقبان اصلی دارد. در واقع، «شیء» یا «آبجکت» به دیگران مهم زندگی فرد اشاره دارد. روانکاوان این مکتب معتقدند که سبک دلبستگی، روابط فعلی و الگوهای رفتاری، ریشه در روابط دوران نوزادی دارد. بنابراین در این روش درمانگر بر بازسازی روابط درونی تخریبشده یا آسیبدیده و ایجاد رابطه درمانی امن تمرکز دارد.
فرق روانکاوی با رواندرمانی چیست؟
سوال بسیاری از شما این است که روانکاوی و رواندرمانی چه فرقی با هم دارند. درواقع هر دو به بهبود سلامت روان کمک میکنند، اما دو رویکرد متفاوت هستند. رواندرمانی یک حوزه گستردهتر است که شامل روشهای درمانی مختلفی میشود، از جمله روانکاوی، رویکرد شناختی-رفتاری و … میشود.
هدف اصلی رواندرمانی کمک به فرد برای غلبه بر مشکلات و علائم فعلی، بهبود عملکرد روزمره، و ارتقاء کیفیت زندگی است. این کار با ارائه ابزارها، مهارتها و حمایت لازم برای مواجهه با چالشها و تغییر الگوهای فکری یا رفتاری ناکارآمد صورت میگیرد. رواندرمانگر اغلب بر روی “اینجا و اکنون” و مسائل ملموس تمرکز دارد تا به مراجع کمک کند راهحلهایی برای مشکلاتش پیدا کند.
از طرفی روانکاوی یک زیرمجموعه تخصصی و عمیقتر از رواندرمانی است. هدف از این رویکرد کشف و تحلیل ریشههای ناخودآگاه و عمیق مشکلات روانشناختی است که اغلب در تجربیات اولیه زندگی فرد شکل گرفتهاند. روانکاوی بر این باور است که بسیاری از الگوهای رفتاری، فکری و احساسی ما ناشی از تعارضات و انگیزههای ناخودآگاهی هستند که از آنها بیخبر هستیم.
بهترین کتابهای روانکاوی کداماند؟
اگر علاقهی زیادی به مطالعه در این مبحث دارید و دوست دارید عمیقتر وارد آن شوید، در این بخش بهترین کتابهای روانکاوی را به شما معرفی میکنیم.
- انسان در جستجوی معنا از ویکتور فرانکل
- تفسیر رویاها از زیگموند فروید
- روانکاوی و دین از اریک فروم
- ترس از آزادی از اریک فروم
- من و نهاد از زیگموند فروید
شماره تماس کلینیک ذهن پیشرو جهت رزرو وقت مشاوره: (۷۷۷۲۹۸۱۶- ۰۲۱ و ۷۷۸۶۴۹۵۷- ۰۲۱ و ۰۹۱۹۴۴۷۰۹۵۶)
با متخصصان روانکاوی در مرکز مشاوره پیشرو، قدمی به سوی شناخت خود بردارید
اگر به دنبال تجربهای عمیق، علمی و امن در مسیر روانکاوی هستید، کلینیک روانشناسی و مشاوره پیشرو انتخابی مطمئن برای شماست. تیمی از روانکاوان باتجربه و متعهد با بهرهگیری از جدیدترین رویکردهای تحلیلی و بینشهای علمی، آمادهاند تا به شما در شناخت ریشهای هیجانات، تعارضات درونی و رشد فردی کمک کنند. چه بهدنبال روانکاوی سنتی به سبک فروید باشید، چه علاقهمند به رویکردهای نوینتری در تحلیل روانی، مشاوران پیشرو همراه مطمئن شما خواهند بود.
سخن پایانی درباره کارگاه روانکاوی
روانکاوی تنها یک روش درمانی نیست؛ بلکه راهی برای درک عمیقتر خود و بازنگری در مسیر زندگی است. اگرچه فریاندی زمانبر و عمیق است، اما برای کسانی که به دنبال تحول درونیاند، یکی از موثرترین مسیرهاست.
شناخت بهتر مفاهیم، تکنیکها و کاربردهای روانکاوی به ما کمک میکند تا انتخابهای درمانی دقیقتری داشته باشیم. اگر شما هم احساس میکنید نیاز به تغییر درونی دارید، روانکاوی میتواند نقطه شروع خوبی باشد.